Höfundurinn
Sigríður Ólafsdóttir
Sérkennari, talkennari og grunnskólakennari sem hefur helgað fimmtíu ár ævi sinnar einu verkefni: að kenna börnum að lesa.
Sérkennari, talkennari og grunnskólakennari sem hefur helgað fimmtíu ár ævi sinnar einu verkefni: að kenna börnum að lesa.
Síðastliðin fimmtíu ár hefur starf mitt í stórum dráttum verið að kenna lestur, aðallega sérkennslunemendum. Ég er menntaður grunnskólakennari, heyrnleysingjakennari og sérkennari, en hef einnig réttindi sem framhaldsskólakennari. Ég starfaði í Garðabæ sem sérkennari, talkennari og grunnskólakennari á árunum 1990–2019.
Ég fór að semja lestrarbækur þegar ég kenndi í nokkur ár almenna bekkjarkennslu í grunnskóla. Í bekknum voru 25 börn og þar af 5 sem þurftu sérkennslu — en engin námsgögn voru til. Því fór ég að þróa lestrarbækur fyrir öll börnin í bekknum. Fyrst komu út Lesum lipurt léttlestrarbækurnar, og síðan Lesum lipurt sérhljóðabækurnar. Börnin voru mjög misjafnlega stödd hvað lesturinn varðaði, og því urðu verkefnin að vera fyrir mismunandi getustig.
Á þessum tíma hef ég samið og gefið út margar léttlestrarbækur sem hafa verið mikið notaðar í skólum landsins í gegnum árin. Ég hef fjármagnað bókaútgáfuna sjálf, en í upphafi fékk ég styrk frá Garðabæ og Menntamálaráðuneytinu til að gefa út Lesum lipurt lestrar- og málþjálfunarbækurnar. Auk þess hélt ég marga fyrirlestra um lestur og lestrarþjálfun um land allt.
Lestur er flókið ferli. Efnið byggir á því sem rannsóknir hafa kennt okkur um hvernig heilinn lærir að lesa.
Lestur þjálfar augnhreyfingar, augndvalir og hreyfingu augna milli lína. Gott er að láta fingurinn fylgja línunni — þar sem fingurinn er, þar er fókus augnanna. Þannig verður lesturinn taktfastari, öruggari og auðveldari.
Barn þarf að hafa þroskað innra mál til að geta lesið og skilið texta. Orðasafn heilans þarf að tengja hugtak við mynd — heyri barnið orðið „bifreið“ tengir heilinn það við mynd af bíl. Án myndarinnar er erfitt að skilja orðið.
Til að læra að lesa þarf barnið eðlilega sjón og heyrn, þroskað stöðuskyn (fyrir framan, aftan, upp, niður), ákveðinn málþroska og orðasafn heilans sem hefur náð vissum þroska.
Gott er að nemandi sem er að læra að lesa heyri textann rétt lesinn áður en hann spreytir sig sjálfur. Þá eykst sjálfstraustið og hann finnur til sín. Hæglæsi bendir til þess að úrvinnslan sé hæg.
Til að greina lauslega stöðu og framvindu nemenda í lestri þýddi ég og staðfærði orðalista með 29 orðum sem þyngjast stig af stigi og sýna hvar nemandinn er staddur í lestrarþróuninni. Listinn er fyrst og fremst hugsaður fyrir kennarann, til að sjá að námið gangi eðlilega fyrir sig.
„Fyrirmyndin að íslenska listanum er orðalisti sem saminn var af Ingvari Lundberg, prófessor emeritus, og Katarinu Herrlind, háskólakennara í Svíþjóð. Listann hef ég aðlagað og staðfært eftir bestu getu.“ — Sigríður Ólafsdóttir, sérkennari
Lestrarnáminu má líkja við tröppugang, hugmynd sem rakin er til Ingvars Lundberg. Erfitt er að fara upp í næstu tröppu ef undirstaðan er ekki nægilega góð — og þess vegna byggir allt efnið á því að styrkja grunninn áður en lengra er haldið.
Lestrarkennsla snýst ekki bara um stafi og hljóð, heldur líka um sjálfsmynd, seiglu og vellíðan barnsins.
Grunnur að sjálfstrausti fullorðinsáranna er lagður í barnæsku. Í byrjun lestrarnáms ber að huga að sjálfsmynd barnsins og hvernig bæta megi hana. Börn læra best þegar þeim líður vel, þegar verkefnin vekja áhuga og eru við hæfi, þegar þau fá góða og markvissa kennslu og hæfilega áskorun.
Við allt nám skiptir seiglan miklu máli — löngunin, viljinn og dugnaðurinn. Mikilvægt er að koma því inn hjá börnunum að aðeins það sem er þjálfað lærist: Ég vil. Ég skal. Ég get.