Lesum lipurt er íslenskt kennsluefni sem þróað hefur verið á löngum kennsluferli Sigríðar Ólafsdóttur sérkennara. Efnið byggir upp grunnlestrarfærni barna, staf fyrir staf, hljóð fyrir hljóð og þrep fyrir þrep.
Lesum lipurt er heildstætt efni til þess að þjálfa lestur og bæta málfærni nemenda á grunnskólastigi. Verkefnin eru lesin og unnin munnlega: kennari og nemandi vinna saman, kennarinn les textann fyrst og síðan les nemandinn aftur sama texta.
Léttlestrarbækur, sérhljóðabækur, ævintýri og fleira fyrir byrjendur í lestri, sambland af myndum og einföldum texta þar sem börn finna fljótt fyrir getu sinni.
Átján kaflar, hver byggður utan um einn samhljóða og samhljóðasambönd hans. Á hverri síðu eru mörg ólík verkefni fyrir mismunandi getustig sem þjálfa lestur og málfærni.
Orðalisti með orðum sem þyngjast stig af stigi og sýnir á einfaldan hátt hvar nemandinn er staddur í lestrarþróun sinni, svo hægt sé að grípa strax inn í.
Aðferðin er einföld, hlý og byggð á reynslu. Fjórar grunnreglur ganga í gegnum allt efnið.
Kennarinn les textann eða orðalistann fyrst, svo les nemandinn sama texta. Nemandinn heyrir hvernig á að lesa, lærir réttan framburð og réttar áherslur, og sjálfstraustið eykst.
Lestri má líkja við tröppugang. Erfitt er að fara upp í næstu tröppu ef undirstaðan er ekki nægilega góð. Efnið byggir hvert þrep á því síðasta.
Nauðsynlegt er að grípa nemandann um leið og hann er að þróa lestrarvanda, áður en hann missir áhugann. Orðalistinn hjálpar kennaranum að sjá hvar á að styrkja.
Nemandinn á að geta lesið stóran hluta textans fyrirhafnarlaust, annars er textinn of þungur. Á hverri síðu eru verkefni fyrir ólík getustig svo allir finni eitthvað við sitt hæfi.
Neðsta þrepið er hljóðkerfisvitund, efsta þrepið er lestraráhugi sem sprettur af góðum lesskilningi.
Lestur er undirstaða alls náms, en sífellt fleiri börn ná ekki nægu valdi á honum. Þar skiptir snemmtæk, markviss og hlý þjálfun öllu máli.
íslenskra 15 ára nemenda náðu ekki grunnhæfni (þrep 2) í lesskilningi í PISA 2022.
prósentustiga fjölgun frá 2012 í hlutfalli nemenda undir grunnhæfni í lestri.
barna læra að lesa án mikillar fyrirhafnar, en 15–20% þurfa aðstoð og 5% sérúrræði.
Hvar Lesum lipurt kemur inn: efnið er hugsað til að grípa börn snemma og þjálfa grunnlestrarfærnina markvisst, að þekkja stafi og hljóð, tengja hljóð saman, lesa samhljóðasambönd og löng orð. Greinandi orðalistinn gerir kennaranum kleift að sjá nákvæmlega hvar styðja þarf við hvern nemanda.
Heimild: OECD, PISA 2022 – Country Note Iceland.
„Æfingin skapar meistarann. Bókin er ætluð öllum nemendum sem þurfa að bæta lestur sinn.“ Sigríður Ólafsdóttir, höfundur Lesum lipurt
Skoðaðu bækurnar, lestu söguna á bak við Lesum lipurt eða kíktu á málþjálfunarverkefnin og kennsluleiðbeiningarnar.